دوران بارداری، یکی ازمهم‌ترین، پُرفشارترین و البته حساس‌ترین دوره‌های زندگی زنان است. این دوران با تغییرات گسترده‌ای در ابعاد جسمی، روانی، اجتماعی و حتی معنوی، همراه است.

در دوران بارداری، تغییرات هورمونی، انتظارات اجتماعی، ترس از زایمان، نگرانی از مادر شدن و تحولات شیوه زندگی، همگی می‌توانند باعث فشار روانی شوند که این تغییرات، بر روند رشد جنین، تأثیرات بسیار زیادی خواهند گذاشت. به همین دلیل، توجه به سلامت روان در دوران بارداری از اهمیت بالایی برخوردار است.

 راهکارهای مختلف برای مراقبت روانی در دوران بارداری

بسیاری از زنان در دوران بارداری، دچار نوسانات خلقی می‌شوند اما در برخی موارد، این نوسانات، فراتر از حالت طبیعی هستند و به مشکلات روانشناختی جدی‌تری تبدیل می‌شوند که نیاز به تشخیص و مداخله حرفه‌‌ای دارند.

مراقبت‏های روانی در دوران بارداری برای زنان باردار، یکسان بوده و ربط چندانی به روش بارداری ندارد. همه زنان باردار باید بتوانند با استفاده از راهکارهایی، آرامش خود را حفظ کنند:

– استفاده از تکنیک‌های ساده، مانند مدیتیشن، تنفس عمیق و ماساژ، می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد.  فعالیت‌های جسمی ملایم، مانند یوگا و پیاده‌روی، هم به سلامت عمومی و هم به تقویت حس آرامش در زنان کمک خواهند کرد.

– زنان باردار برای کنترل هورمون‌ها و جلوگیری از افسردگی باید استراحت و خواب منظم و کافی داشته باشند.

تغذیه مناسب که شامل ویتامین‌ها، مواد معدنی، اُمگا۳ و دیگر مواد ضروری باشد، بسیار مهم است.-

صحبت منظم با مشاور به حفظ آرامش، بسیار کمک خواهد کرد.-

– حمایت اجتماعی به خصوص از طرف خانواده، همسر و دوستان در کنترل اضطراب و افسردگی، مؤثر خواهد بود.

آموزش مادر باردار و همسر وی که در موارد زیر انجام می‌پذیرد:-

۱. فیزیولوژی حاملگی، تغییرات فیزیولوژیکی (طبیعی) به هنگام بارداری و زایمان.

۲. چگونگی روابط جنسی در بارداری.

۳. چگونگی آماده کردن فرزند یا فرزندان خانواده برای پذیرش یک عضو جدید.

۴. کاهش اضطراب‌های زن باردار از طریق آگاه‌سازی و افزایش اطلاعات و درصورت لزوم، تعدیل و تغییر نگرش‌ها و باورهای نادرستی که می‌توانند باعث اضطراب او شوند.

– غربالگری از نظر وجود بیماری‌ روانی و سلامت روان که در اولین ویزیت بارداری انجام می‌گیرد و این غربالگری، شامل سابقه بیماری و استفاده قبلی یا فعلی از داروهای مؤثر بر روان است.

عوارض اختلالات روانی در بارداری

ابتلا به انواع مختلف بیماری روانی در بارداری، ممکن است باعث ایجاد عوارض و مشکلات عدیده‌ای برای مادر و جنین شود. ازجمله این عوارض، می‌توان به پیامدهای نامطلوبی مانند زایمان زودرس، وزن کم نوزاد هنگام تولد، بیش‌فعالی کودک یا حتی در مواردی، سقط جنین، اشاره کرد. بنابراین، بهتر است اختلالات روانی، پیش از بارداری، کنترل و درمان شوند.

شایع‌ترین اختلالات روانی در دوران بارداری

افسردگی در دوران بارداری

افسردگی، یکی از شایع‌ترین اختلالات روانی در بارداری است که حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد زنان را درگیر می‌کند.

افسردگی دوران بارداری یا پس از زایمان، یکی ازمشکلات در میان زنان باردار است که متأسفانه در اغلب موارد، تشخیص داده نمی‌شود. افسردگی دوران بارداری، گاه از همان روزهای ابتدایی بارداری، آغاز می‌شود اما گاهی هم از ماه سوم به بعد، بروز می‌کند.

نشانه‌های افسردگی، ممکن است هم‌زمان باهم و یا به‌تدریج، بروز کنند. شدت و ضعف آنها بستگی به میزان افسردگی و برخورد اطرافیان به‌ویژه همسر دارد. هرچه حمایت اجتماعی و خانوادگی از مادر باردار، بالاتر باشد مشکلات روحی مانند افسردگی، کاهش می‌یابند.

نشانه‌های کلی افسردگی

– خستگی، خوابیدن بیش از حد یا بی‌خوابی، گریه کردن و زودرنجی، تندمزاجی و تحریک‌پذیری.

–  احساس غم، ناامیدی، کاهش شدید انرژی و انگیزه برای انجام امور، ولع خوردن یا بی‌اشتهایی شدید.

–  کاهش تمرکز و فراموشکاری، احساس بی‌ارزشی و گناهکار بودن، گوشه گیری و قطع ارتباط با دوستان، سردرد، درد در قفسه سینه،  تپش قلب، تنگی نفس و احساس خفگی و کلافگی.

عوامل مؤثر در بروز افسردگی دوران بارداری

– سابقه افسردگی.

– سابقه بیماری عصبی یا افسردگی در میان بستگان، به‌ویژه بستگان درجه یک.

– سابقه افسردگی پس از زایمان (در زایمان‌های قبلی).

– سابقه اندوه شدید در دوران بارداری.

– سابقه تغییر خلق خفیف یا شدید، پیش از قاعدگی.

– بی‌توجهی همسر و اطرافیان به زن باردار.

– وحشت از تولد نوزاد.

– مشکلات ازدواج به‌ویژه مشکلات عاطفی و اقتصادی.

– سن پایین مادر.

– ازدواج به اجبار والدین و بی‌علاقگی به همسر.

اضطراب در دوران بارداری

اضطراب، یکی دیگر از مشکلات رایج است که ممکن است به شکل نگرانی شدید درمورد سلامت جنین، زایمان، تربیت کودک و مسائل مالی، خود را نشان دهد. گاهی أوقات، این اضطراب، طبیعی است اما در برخی موارد، می‌تواند تبدیل به اختلال اضطراب فراگیر، پانیک یا اختلال وسواس شود. اضطراب بیش از حد با افزایش سطح کورتیزول در بدن مادر، همراه است که می‌تواند به رشد مغزی و جسمی جنین آسیب بزند.

 اختلال استرس پس از سانحه
برخی از زنان، ممکن است پیش از بارداری ، تجربه‌های تروماتیکی مثل آزار جنسی، زایمان سخت یا سقط جنین، داشته باشند که این تجربه‌ها می‌توانند در دوران بارداری، فعال شده و باعث بروز علائمی مانند کابوس، حملات وحشت‌زدگی و دوری از فعالیت‌های اجتماعی شوند.

فوبیای بارداری و ترس از زایمان

این ترس، می‌تواند ناشی از شنیدن داستان‌های منفی، تجربه زایمان دردناک  قبلی یا اختلالات اضطرابی زمینه‌ای باشد.

همچنین ترس و نگرانی‌هایی به علت تغییرات جسمی و مشکلات مربوط به نقش مادری (به‌خصوص در حاملگی اول) وجود دارد مثل:

• ترس از درد زایمان؛
• ترس از مرگ؛
• ترس از پیامدهای اقتصادی بارداری؛
• ترس از بی‌کفایتی در اجرای وظیفه مادری؛
• ترس از فقدان استقلال و کاهش جذابیت و ترس از نوزاد آینده بعنوان رقیب در عشق و عاطفه شوهر.

ادامه مطلب در شماره آتی