امکان بارداری در خانم‌های تحت درمان نگهدارنده دیالیز و چالش‌های آن (قسمت اول)

بارداری در خانم‌های مبتلا به بیماری مزمن کلیه که تحت بسیاری از خانم‌های مبتلا به نارسایی پیشرفته کلیه، نگران تأثیر دیالیز بر باروری و احتمال داشتن یک بارداری ناموفق هستند.

مطالعات، نشان داده‌اند که تنها ۱ تا ۷ درصد خانم‌هایی که تحت درمان نگهدارنده دیالیز، قرار دارند در سنین باروری، قادر به باردار شدن هستند. در مقابل، بیش از ۹۰ درصد این خانم‌ها به دلیل اختلال عملکرد کلیه، توانایی باروری خود را از دست می‌دهند. کاهش عملکرد کلیه، موجب برهم خوردن تعادل هورمون‌های جنسی، کاهش تولید تخمک‌های سالم و اختلال در چرخه قاعدگی می‌شود. به همین دلیل، بسیاری از بیماران یا قاعدگی ندارند یا دچار قاعدگی‌های نامنظم هستند.

با وجود شیوع پایین بارداری در بیماران دیالیز، موارد موفقی از بارداری، گزارش شده است. با این حال، حدود ۲۰ درصد این بارداری‌ها به سقط جنین منجر می‌شوند. همچنین، اگرچه یک بارداری طبیعی، حدود چهل هفته، طول می‌کشد، نزدیک به ۸۰ درصد بارداری‌ها در خانم‌های تحت درمان نگهدارنده دیالیز، پیش از هفته سی‌ودوم،  خاتمه یافته و نوزاد به صورت نارس متولد می‌شود.

آیا بارداری در بیماران تحت درمان نگهدارنده دیالیز، توصیه می‌شود؟

به طور کلی، بارداری در بیماران تحت درمان نگهدارنده دیالیز به عنوان یک بارداری پُرخطر شناخته می‌شود و معمولاً توصیه نمی‌شود. کلیه‌های سالم به صورت شبانه‌روزی خون را تصفیه می‌کنند، اما همودیالیز رایج در مراکز درمانی معمولاً تنها حدود ۱۲ ساعت در هفته انجام می‌شود و تنها بخشی از عملکرد طبیعی کلیه را جایگزین می‌کند.

در نتیجه، مقدار مواد زائد و سموم موجود در خون بیماران تحت درمان نگهدارنده دیالیز، بیشتر از افراد دارای عملکرد طبیعی کلیه است. تجمع این مواد، می‌تواند رشد و تکامل طبیعی جنین را مختل کند.

در دوران بارداری، حتی کلیه‌های سالم نیز باید فعالیت بیشتری داشته باشند، زیرا علاوه بر دفع مواد زائد بدن مادر، مواد دفعی حاصل از متابولیسم جنین نیز وارد جریان خون مادر می‌شود و حجم خون مادر نیز افزایش می‌یابد. بنابراین در خانم‌های تحت درمان نگهدارنده دیالیز که عملکرد کلیه در آنها بسیار محدود است، بارداری، فشار مضاعفی بر بدن وارد می‌کند. به همین دلیل، پزشکان، معمولاً افزایش تعداد جلسات دیالیز را برای حفظ پاکیزگی بیشتر خون و فراهم کردن شرایط مناسب‌تر برای رشد جنین، توصیه می‌کنند.

افزایش شانس موفقیت بارداری

اگر یک خانم‌ تحت درمان نگهدارنده دیالیز، تصمیم به بارداری داشته باشد یا متوجه بارداری خود شود باید در اسرع وقت با پزشک معالج، مشورت کند. پزشک با ارزیابی وضعیت بیمار، خطرات احتمالی را توضیح داده و برنامه درمانی مناسبی را برای حفظ سلامت مادر و افزایش احتمال تولد نوزاد سالم، تنظیم می‌کند.

احتمال بارداری در خانم‌های مبتلا به بیماری کلیوی، در صورتی که به ‌تازگی دیالیز را آغاز کرده باشند و هنوز بخشی از عملکرد طبیعی کلیه‌های خود را حفظ کرده باشند (عملکرد باقیمانده کلیه)، بیشتر از بیمارانی است که مدت طولانی، تحت دیالیز قرار داشته‌اند. در این افراد، معمولاً وضعیت عمومی بدن، بهتر بوده و چرخه قاعدگی منظم‌تر است.

 بارداری پس از پیوند کلیه، نقش اریتروپویتین و مراقبت‌های دوران بارداری

پیوند کلیه، بهترین فرصت برای بارداری

در بیشتر موارد، پس از یک پیوند موفق کلیه، قدرت باروری خانم‌ها تا حد زیادی به حالت طبیعی بازمی‌گردد. با بهبود عملکرد کلیه، سطح هورمون‌ها متعادل‌تر شده، قاعدگی منظم‌تر می‌شود و سلامت عمومی بیمار نیز بهبود می‌یابد. به همین دلیل، باردار شدن و داشتن یک بارداری موفق پس از پیوند کلیه، بسیار آسان‌تر از دوران دیالیز است.

بررسی‌ها نشان می‌دهند که حدود ۲۰ درصد خانم‌هایی که پس از پیوند کلیه برای بارداری اقدام می‌کنند، باردار می‌شوند، در حالی که این میزان در خانم‌های تحت درمان نگهدارنده دیالیز تنها ۱ تا ۷ درصد است.

پس از انجام پیوند، لازم است بیمار تا زمان ترمیم مناسب محل جراحی از برقراری رابطه جنسی خودداری کند. پس از تأیید پزشک، از سرگیری فعالیت جنسی، هیچ آسیبی به کلیه پیوندی وارد نخواهد کرد.

با این حال، حتی در صورت عملکرد مناسب کلیه پیوندی، بارداری حداقل تا یک سال پس از پیوند، توصیه نمی‌شود. برخی متخصصان حتی فاصله ۲ تا ۵ سال را مناسب‌تر می‌دانند تا عملکرد کلیه کاملاً پایدار شود.

بهترین گزینه‌های بارداری، پس از پیوند کلیه، خانم‌هایی هستند که:

• پروتئین بسیار کمی در ادرار دارند؛
• فشار خون طبیعی و کنترل‌شده دارند؛
• هیچ نشانه‌ای از رد پیوند در آنان مشاهده نمی‌شود.

در برخی بیماران، به دلیل خطر بالای بارداری برای مادر یا احتمال از دست رفتن کلیه پیوندی، پزشک، ممکن است بارداری را به‌طور کامل، منع کند. بنابراین تصمیم برای بارداری باید حتماً با مشورت متخصص نفرولوژی و متخصص زنان، گرفته شود.

تأثیر درمان کم‌خونی بر باروری

برخی مطالعات نشان داده‌اند، خانم‌هایی که به دلیل بیماری مزمن کلیه یا دیالیز، کم‌خونی دارند، پس از دریافت اریتروپویتین (Erythropoietin یا EPO) و اصلاح کم‌خونی، از سلامت عمومی بهتری برخوردار می‌شوند. افزایش سطح انرژی، بهبود کیفیت زندگی و بهبود وضعیت جسمانی، ممکن است احتمال بارداری را تا حدی افزایش دهد.

البته باید توجه داشت که اریتروپویتین یک داروی درمان ناباروری نیست و تنها از طریق بهبود وضعیت عمومی بدن، می‌تواند به‌طور غیرمستقیم، شانس بارداری را افزایش دهد.

ادامه مطلب در شماره آتی