۱۴نوامبر، روز جهانی دیابت، فرصتی برای بازاندیشی درمورد یکی از مهمترین پیامدهای بلندمدتِ نارسایی کلیوی است؛ ارتباط پیچیده و نگرانکننده دیابت با بیماری مزمن کلیه.
امروز دیگر دیابت، صرفاً یک اختلال در تنظیم قند خون نیست؛ بلکه یکی از مهمترین چالشهای نظامهای سلامت در سراسر جهان به شمار میرود. اهمیت این بیماری، تنها به شیوع گسترده آن محدود نمیشود، بلکه عوارض تدریجی و گاه، جبرانناپذیری که در طول زمان بر اندامهای حیاتی بدن، برجای میگذارد، ضرورت توجه جدیتر به پیشگیری، تشخیص زودهنگام و مدیریت مستمر آن را دوچندان میکند. در میان این عوارض، بیماری مزمن کلیه، جایگاه ویژهای دارد؛ عارضهای خاموش که میتواند زندگی فرد را بهطور اساسی، تحت تأثیر قرار دهد.
افزایش طولانیمدت قند خون در افراد مبتلا به دیابت، بهتدریج به عروق خونی ظریفِ کلیه آسیب میرساند و عملکرد طبیعی این اندام را مختل میکند. در نتیجه، کلیهها بهتدریج، توانایی خود را برای تصفیه خون و دفع مواد زائد از دست میدهند. این وضعیت که با عنوان «بیماری مزمن کلیه مرتبط با دیابت» شناخته میشود، ممکن است سالها بدون علائم مشخص، پیشرفت کند و زمانی آشکار شود که بخش قابلتوجهی از عملکرد کلیه، کاهش یافته است. در مراحل پیشرفته، بیمار ممکن است به درمانهای جایگزین، ازجمله دیالیز یا پیوند کلیه، نیازمند شود.
نکته نگرانکننده، این است که آسیب کلیوی، تنها پیامد دیابت کنترلنشده نیست؛ فشار خون بالا، اختلالات چربی خون، اضافهوزن و بیماریهای قلبی و عروقی نیز میتوانند خطر پیشرفت بیماری را افزایش دهند. بنابراین، مقابله با این عارضه، مستلزم نگاهی جامع به سلامت فرد است، نه صرفاً تمرکز بر اندازهگیری قند خون.
با این حال، پیشرفت بیماری مزمن کلیه در بسیاری از موارد، قابل پیشگیری یا کُند کردن است. کنترل دقیق قند خون و فشار خون، اصلاح سبک زندگی، تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم و استفاده از درمانهای دارویی مبتنی بر نظر متخصص نفرولوژی، نقش مهمی در محافظت از عملکرد کلیه دارند. همچنین، انجام منظم آزمایش کراتینین خون و برآورد میزان فیلتراسیون گلومرولی (eGFR) در کنار بررسی نسبت آلبومین به کراتینین ادرار (UACR)، امکان شناسایی زودهنگام آسیب کلیوی را فراهم میکند.
روز جهانی دیابت در سال ۲۰۲۶ با شعارِ «اقدام زودهنگام در برابر دیابت»، بر اهمیت تشخیص بهموقع و دسترسی به مراقبتهای مؤثر، تأکید دارد. این پیام باید فراتر از یک مناسبت نمادین، مورد توجه قرار گیرد. پیشگیری از نارسایی کلیوی، نهتنها به آگاهی و مسئولیتپذیری افراد، بلکه به توسعه برنامههای غربالگری، دسترسی عادلانه به خدمات درمانی و همکاری نزدیک متخصصان غدد، نفرولوژی و مراقبتهای اولیه سلامت، وابسته است.
در نهایت، باید به خاطر داشت که مراقبت از کلیهها نباید به زمانی موکول شود که علائم بیماری ظاهر میشوند. در مواجهه با دیابت، هر آزمایش بهموقع، هر تصمیم درمانی آگاهانه و هر تغییر پایدار در سبک زندگی، میتواند گامی مؤثر برای حفظ عملکرد کلیهها و کیفیت زندگی در سالهای آینده باشد.










