حدود ۱ نفر از هر ۷ بزرگسال در ایالات متحده به بیماری مزمن کلیه (CKD) مبتلا است. حدود ۹۰% از بزرگسالان مبتلا به بیماری مزمن کلیه از ابتلای خود به بیماری مزمن کلیه اطلاعی ندارند!
بیماری کلیه، یک نگرانی عمده در حوزۀ سلامت عمومی است. معمولاً در مراحل اولیۀ بیماری کلیه، علائم قابل توجهی وجود ندارد. بنابراین، بیماری کلیه، اغلب تا زمانی که بسیار پیشرفته نشود، تشخیص داده نمیشود. متأسفانه در مراحل پیشرفتۀ بیماری مزمن کلیه، فرد به دیالیز یا پیوند کلیه نیاز خواهد داشت.
تشخیص بیماری کلیه، قبل از شروع اختلالات، نکتهای کلیدی است. انجام آزمایشهای منظم برای همۀ افراد، مهم است و بهویژه برای افرادی که در معرض خطر هستند اهمیت بالاتری دارد.
برای کسب اطلاعات بیشتر درمورد بیماری کلیه، خطر ابتلا به آن و نحوۀ پیشگیری از آن، این پنج مرحله را دنبال کنید.
قدم اول: این حقایق را بدانید
پنج وظیفۀ مهمی که کلیههای سالم، انجام میدهند عبارتند از:
- دفع مواد زائد و آب اضافی از بدن؛
- کمک به حفظ فشارخون؛
- حفظ سلامت استخوانها؛
- کمک به ساخت گلبولهای قرمز خون؛
- ایجاد تعادل مواد معدنی مهم در بدن.
هفت اختلالی که بیماری کلیه ممکن است ایجاد کند عبارتند از:
- نارسایی کلیه (مرحلۀ نهایی بیماری کلیوی)؛
- بیماری قلبی یا سکتۀ مغزی؛
- فشارخون بالا؛
- اختلال مواد معدنی و استخوانی؛
- هیپرکالمی یا سطح بالای پتاسیم در خون؛
- آسیب عصبی (نوروپاتی)؛
- کمخونی یا سطح پایین گلبولهای قرمز خون.
برخی بیماریها ممکن است علت یا نتیجۀ بیماری کلیه باشند. این موارد، شامل فشارخون بالا، بیماری قلبی و سکتۀ مغزی میشود.
قدم دوم: ارزیابی خطر
شش عامل خطر اصلی، عبارتند از:
- دیابت (ابتلای شما یا اعضای خانوادۀ شما)؛
- فشارخون بالا (ابتلای شما یا اعضای خانوادۀ شما)؛
- بیماری قلبی یا نارسایی قلبی (ابتلای شما یا اعضای خانوادۀ شما)؛
- سابقۀ خانوادگی بیماری مزمن کلیه یا نارسایی کلیه؛
- سابقۀ شخصی آسیب حاد کلیه (AKI)؛
- چاقی.
سایر عوامل خطر عبارتند از:
- سن ۶۰ سال یا بالاتر؛
- وزن کم، هنگام تولد؛
- مصرف بیش از حد و طولانیمدت داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی و برخی مسکنها مانند ایبوپروفن و ناپروکسن؛
- لوپوس یا سایر اختلالات خودایمنی؛
- عفونتهای مزمن دستگاه ادراری؛
- سنگ کلیه.
دانستن اینکه آیا در معرض خطر بیماری کلیوی هستید یا خیر، اولین قدم برای داشتن یک زندگی سالمتر است.
قدم سوم: تشخیص علائم
بیشتر افراد مبتلا به بیماری کلیوی در مراحل اولیه، هیچ علامتی ندارند. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام، بسیار مهم است. زمانی که علائم ظاهر میشوند، بیماری کلیه، ممکن است در مرحلۀ پیشرفته باشد و علائم نیز میتوانند گمراهکننده باشند. ده علامت احتمالی اختلال عملکرد کلیه عبارتند از:
- احساس خستگی و ضعف؛
- دشواری و درد در هنگام ادرار کردن؛
- ادرار کفآلود؛
- ادرار صورتی رنگ و تیره (مشاهدۀ خون در ادرار)؛
- افزایش احساس تشنگی؛
- افزایش نیاز به ادرار کردن (به خصوص در طول شب)؛
- پف اطراف چشمها؛
- تورم صورت، دستها، شکم، مچ پا و پاها؛
- حالت تهوع؛
- اختلال در تمرکز.
قدم چهارم: ضرورت انجام آزمایش
اگر شما یا یکی از عزیزانتان به گروه پرخطر تعلق دارید، از پزشک خود درمورد آزمایشهای زیر سؤال کنید. ممکن است، پزشک متخصص، آزمایشهای دیگری نیز درخواست کند.
اندازهگیری فشارخون
فشارخون بالا میتواند به قلب و کلیهها آسیب برساند. همچنین، ممکن است به گلومرولها نیز آسیب برساند. گلومرولها واحدهای فیلترکنندۀ کوچکی هستند که از خوشههایی از رگهای خونی کوچک در کلیه تشکیل شدهاند. پس از دیابت، پُرفشاری خون، دومین علت اصلی نارسایی کلیه است.
فشارخون کمتر از ۹۰/۱۴۰ میلیمتر جیوه برای اکثر افراد، خوب است. اگر بیماری مزمن کلیه دارید یا پیوند کلیه انجام دادهاید، فشارخون کمتر از ۸۰/۱۳۰ میلیمتر جیوه، مطلوب است. فشارخون کمتر از۸۰/۱۲۰ میلیمتر جیوه، بهترین فشارخون در نظر گرفته میشود. میزان فشارخون هدف به وضعیت فردی شما بستگی دارد. بنابراین با پزشک خود مشورت کنید تا بدانید که چه مقداری برای شما مناسب است.
سنجش نسبت آلبومین به کراتینین ادرار از طریق آزمایش ادرار
وجود نوعی پروتئین (آلبومین) در ادرار (آلبومینوری) ممکن است نشانۀ اولیۀ بیماری کلیه باشد. وجود مقادیر آلبومین و یا سایر پروتئینها به صورت مکرر در ادرار (پروتئینوری) نشاندهندۀ آسیب کلیه است.
میزان کمتر از ۳۰ میلیگرم آلبومین در هر گرم کراتینین ادرار، مطلوب است.
تخمین میزان فیلتراسیون گلومرولی از طریق آزمایش خون
این آزمایش، میزان فیلتراسیون خون، توسط کلیهها را اندازهگیری میکند. پزشک، سطح کراتینین خون را اندازهگیری کرده و محاسبهای برای تعیین میزان فیلتراسیون گلومرولی تخمینی (eGFR) شما انجام میدهد.
میزان فیلتراسیون گلومرولی تخمینیِ بالای ۹۰ میلیلیتر بر دقیقه، خوب است و میزان ۶۰ تا ۸۹ میلیلیتر بر دقیقه باید تحت نظر باشد. میزان کمتر از ۶۰ میلیلیتر بر دقیقه، به مدت ۳ ماه، نشاندهندۀ بیماری مزمن کلیه است.
لطفاً توجه داشته باشید که میزان فیلتراسیون گلومرولی تخمینی بالای۶۰ بهعلاوۀ نسبت آلبومین به کراتینین ادرارِ۳۰ میلیگرم یا بیشتر یا سایر علائم آسیب کلیه، به مدت ۳ ماه یا بیشتر برای تشخیص بیماری مزمن کلیه، مورد نیاز است.
برخی از نمونههای آسیب کلیه و نه همۀ آنها، ممکن است شامل عفونتهای مکرر دستگاه ادراری، وجود خون در ادرار (هماچوری) یا یافتههای غیرطبیعی در طول تصویربرداری پزشکی (سونوگرافی، MRI یا سیتیاسکن) یا نتایج آزمایش ادرار باشند.
قدم پنجم: سالم ماندن
شش اقدامی که افراد مبتلا به بیماری کلیه باید انجام دهند، عبارتند از:
- کنترل پُرفشاری خون؛
- مدیریت سطح قند خون؛
- کاهش مصرف نمک؛
- اجتناب از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، مثل برخی مسکنها؛
- مصرف متعادل پروتئین؛
- دریافت سالانۀ واکسن کووید و آنفولانزا.
اقداماتی که لازم است همۀ افراد، انجام دهند
- ورزش منظم
- کنترل وزن
- پیروی از یک رژیم غذایی متعادل
- ترک سیگار
- خودداری از نوشیدن الکل
- مصرف مایعات به میزان کافی
- نظارت بر سطح کلسترول خون
- معاینۀ سالانۀ پزشکی
- اطلاع از آخرین وضعیت واکسیناسیون
- آشنایی با سابقۀ پزشکیِ خانواده
هفت قانون طلایی پیشگیری برای کاهش احتمال ابتلا به بیماری کلیوی
انجام معاینات بهطور منظم
پزشک شما با دو آزمایش ساده، بیماری کلیوی را بررسی میکند، آزمایش ادرار و آزمایش خون. آزمایش ادرار با عنوان سنجش نسبت آلبومین کراتینین (ACR)، وجود پروتئینی به نام آلبومین را در ادرار شما بررسی میکند. آزمایش خون با عنوان سنجش میزان فیلتراسیون گلومرولی (GFR)، نشان میدهد که کلیههای شما در دفع مواد زائد از بدن شما تا چه اندازه، خوب عمل میکنند.
کنترل فشار خون
فشار خون بالا، ممکن است به کلیههای شما آسیب برساند و احتمال ابتلا به بیماری کلیوی را افزایش دهد. اگر فشار خون شما همچنان بالا باشد، پزشک ممکن است برای شما دارو تجویز کند. ایجاد تغییرات ساده در سبک زندگی، مانند کاهش مصرف نمک و الکل، کاهش دادن وزن اضافی و ورزش کردن میتواند به کنترل فشار خون شما کمک کند.
مدیریت قند خون
سطح قند خون، ممکن است تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار گیرد، از جمله عواملی که خارج از کنترل فرد هستند، مانند هورمونها، بیماری یا استرس. با گذشت زمان، سطح بالای قند خون، ممکن است باعث تنگی و مسدود شدن رگهای خونی داخل کلیه شود و به رگهای خونی و کلیهها آسیب برساند. اگر دیابت دارید، بهترین راه برای محافظت از کلیههایتان این است که تا حد امکان بر سطح قند خون خود، تأثیر مثبت بگذارید. برنامۀ درمانی شما ممکن است شامل تغییراتی در رژیم غذایی، ورزش و تجویز دارو برای کاهش سطح قند خون شما باشد.
رژیم غذایی سالم داشته باشید
یک برنامۀ غذایی سالم، مانند رژیم غذایی مدیترانهای میتواند به کاهش فشار خون و چربی خون، کمک کند. این برنامههای غذایی، شامل میوهها و سبزیجات تازه، شیر و لبنیات فاقد چربی یا کمچرب، غلات کامل، ماهی، مرغ، لوبیا، دانهها و آجیل است. این نوع رژیمهای غذایی، حاوی سدیم، قند، چربی و گوشت قرمز کمتری هستند.
ورزش
قبلاً شنیدهاید و دوباره تأکید میکنیم که باید ورزش کنید. ورزش، میتواند به شما در حفظ وزن در محدودۀ سالم، کنترل فشارخون و کلسترول، افزایش قدرت و استقامت و کاهش احتمال ابتلا به بیماریهایی مانند دیابت، بیماریهای قلبی و کلیوی، کمک کند. انواع مختلفی از ورزشها وجود دارند که میتوانند به شما در حفظ سلامت کمک کنند، از جمله پیادهروی، انجام کارهای منزل، انجام نوع خاصی از ورزش مثل ورزش هوازی (دویدن آهسته، شنا، دوچرخهسواری، بالا رفتن از پله یا پیادهروی).
ترک سیگار
سیگار کشیدن، باعث بیماری در هر عضوی از بدن از جمله کلیهها میشود. اگر نمیتوانید بهتنهایی سیگار را ترک کنید، از پزشک خود درمورد گزینههای درمانی، سؤال کنید.
عدم مصرف بیش از حد مجاز داروهای مسکن
استفادۀ بیش از حد از داروهای مسکن با عنوان داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن، ممکن است باعث بیماری کلیوی شود. استفادۀ طولانیمدت از داروهای نامبرده، بهویژه در دوزهای بالا، میزان جریان خون به کلیه را کاهش میدهد که این امر، باعث آسیب رسیدن به بافت کلیه میشود. از پزشک خود درمورد داروهای دیگر موجود برای مدیریت درد، مانند استامینوفن، سؤال کنید. ▄
