کاتترهای همودیالیز در زمان ازکارافتادگیِِ کلیهها در با یادگیری اصول مراقبت از کاتتر، میتوانید از بروز عفونت، پیشگیری و جریان خون مناسب را در کاتتر، حفظ کنید.
همودیالیز، نوعی درمان است و زمانی به کار میرود که کلیههای شما از کار افتادهاند (مرحله ۵ بیماری مزمن کلیه) و دیگر قادر به پاکسازی خون و دفع مایعات اضافی از بدن نیستند. دسترسی همودیالیز یا دسترسی عروقی (Vascular Access)، راهی برای دسترسی به جریان خون بهمنظور انجام همودیالیز (دیالیز خونی) است.
اگر تحت درمان همودیالیز قرار دارید، دسترسی عروقی شما یکی از انواع زیر است:
- فیستول شریانی-وریدی (AV Fistula) که از طریق اتصال یک شریان به یک ورید، معمولاً در ساعد یا بازو، ایجاد میشود؛
- گرافت شریانی-وریدی (AV Graft) که با استفاده از یک لوله انعطافپذیر برای اتصال یک شریان به یک ورید، معمولاً در ساعد یا بازو، ایجاد میشود؛
- کاتتر (Catheter) که لولهای انعطافپذیر است و درون یک ورید بزرگ، معمولاً در ناحیه گردن، قرار داده میشود.
بنیاد ملی کلیه آمریکا کاتتر معمولاً برای دسترسی موقت، توصیه میشود. بااینحال، در برخی موارد، استفاده از کاتتر، ناگزیر است؛ مثلاً وقتی شرایط بیمار، اجازه ایجاد فیستول یا گرافت را نمیدهد یا فیستول یا گرافت، ایجاد شده اما هنوز آماده استفاده نیست. همچنین اگر عروق خونی بیمار برای ایجاد فیستول یا گرافت به اندازه کافی، قوی نباشند و گزینه دائمی دیگری وجود نداشته باشد، کاتتر برای ادامه همودیالیز به کار میرود.
کاتتر همودیالیز
کاتترها دو مجرای مجزا دارند. مجرای قرمز (شریانی) که برای خارج کردن خون از بدن و انتقال آن به مسیر گردش خون در دستگاه دیالیز استفاده میشود و مجرای آبی (وریدی) که خون تصفیهشده را به بدن، بازمیگرداند.
انواع کاتترهای همودیالیز (Hemodialysis Catheters) را میتوان بر اساس مدتزمان استفاده، ساختار کاتتر، تعداد مجراها (Lumen)، طراحی نوک کاتتر (Tip Design) و جنس مواد سازنده، طبقهبندی کرد. در این مقاله، مهمترین طبقهبندی بالینی معرفی میشود.
طبقهبندی بر اساس مدتزمان استفاده و ساختمان کاتتر که مهمترین طبقهبندی بالینیِ کاتترهای همودیالیز است
۱. کاتترهای موقت (کاتترهای بدون تونل و بدون کاف) که به نامهای کاتتر حاد همودیالیز و کاتتر بدون تونل نیز شناخته میشوند. این کاتترها مستقیماً از پوست، وارد ورید مرکزی میشوند و معمولاً برای دسترسی فوری به عروق در بیماران مبتلا به آسیب حاد کلیه (AKI) یا در شرایط اورژانسی به کار میروند. خطر عفونت در آنها نسبت به کاتترهای تونلدار بیشتر است. بر اساس راهنمای KDOQI 2019، توصیه میشود استفاده از کاتترهای موقت بدون کاف و بدون تونل به حداکثر دو هفته، محدود شود؛ زیرا خطر عفونت با افزایش مدت استفاده، بیشتر میشود.
۲. کاتترهای دائم یا طولانیمدت (کاتترهای تونلدار-کافدار)، که گاهی «پرمکت» (Permcath) نیز نامیده میشوند. ویژگیهای آنها عبارتاند از:
- از طریق یک تونل زیرجلدی، وارد ورید مرکزی میشوند؛
- دارای کاف (معمولاً از جنس پلیاستر) هستند؛
- کاف در بافت زیرجلدی قرار میگیرد و با ایجاد اتصال بافتی، به تثبیت کاتتر کمک میکند؛
- کاف بهعنوان یک سد نسبی در برابر ورود میکروارگانیسمها از مسیر زیرجلدی عمل میکند؛
- برای بیمارانی که به دسترسی عروقی طولانیمدت نیاز دارند، استفاده میشوند.
برخلاف کاتترهای موقت، درمورد کاتترهای تونلدار، محدودیت زمانی ثابت و مشخصی برای خارج کردن وجود ندارد، مشروط بر اینکه همچنان مناسبترین روش دسترسی عروقی برای بیمار باشند.
مراقبت از کاتتر
مراقبت صحیح از دسترسی عروقی، باعث افزایش طول عمر آن و پیشگیری از مشکلاتی مانند عفونت و تشکیل لخته میشود. در این خصوص، رعایت نکات زیر اهمیت زیادی دارد:
- پانسمان کاتتر را تمیز و خشک نگه دارید؛
- از تمیز بودن ناحیه محل ورود کاتتر، اطمینان حاصل کنید و پانسمان را در هر جلسه دیالیز با کمک پرستار دیالیز تعویض کنید؛
- یک بسته پانسمان اضطراری در منزل داشته باشید تا در صورت نیاز بتوانید در فاصله بین جلسات دیالیز، پانسمان خود را تعویض کنید. از تیم درمان دیالیز بخواهید تا نحوه تعویض پانسمان در شرایط اضطراری را به شما آموزش دهند؛
- هرگز درپوش انتهایی کاتتر را باز نکنید. نباید اجازه دهید هوا وارد کاتتر شود؛
- در صورت استفاده از پانسمان شفاف و چسبنده که محل ورود کاتتر و پوست اطراف آن را بهخوبی میپوشاند، میتوانید دوش بگیرید یا حمام کنید. استفاده از این نوع پانسمان، توصیه میشود زیرا ضدآب است و در پیشگیری از عفونت نقش دارد. همچنین شفاف بودن آن امکان مشاهده علائم عفونت را فراهم میسازد. هنگام استحمام در وان، از قرار گرفتن کاتتر یا محل ورود آن در زیر آب، خودداری کنید. قرار گرفتن محل پانسمان، زیرِ آب، احتمال نفوذ رطوبت به اطراف محل ورود کاتتر و در نتیجه، بروز عفونت را افزایش میدهد؛
- هر زمان که کاتتر باز میشود، برای جلوگیری از ورود باکتریها به داخل کاتتر و جریان خون، روی بینی و دهان خود، ماسک بزنید. افرادی که پانسمان کاتتر را تعویض میکنند نیز باید از ماسک و دستکش استفاده کنند؛
- هنگامی که از کاتتر برای دیالیز استفاده نمیشود، درپوشها و گیرههای آن باید کاملاً بسته باشند. فقط اعضای تیم دیالیز، مجاز هستند از کاتتر دیالیز برای نمونهگیری خون یا تزریق دارو و مایعات استفاده کنند؛
- اگر در اطراف کاتتر، احساس درد یا حساسیت داشتید یا متوجه قرمزی پوست شدید، فوراً با تیم درمان دیالیز تماس بگیرید. درباره علائم و نشانههایی که نیازمند رسیدگی فوری هستند، از تیم درمان خود سؤال کنید؛
- از مقادیر کفایت همودیالیز (Kt/V) و نسبت کاهش اوره (Urea Reduction Ratio; URR) خود، اطلاع داشته باشید. این شاخصها نشان میدهند چه مقدار دیالیز دریافت میکنید. بنیاد ملی کلیه آمریکا استفاده از Kt/V را توصیه میکند. اگر مقدار دیالیز دریافتی شما کافی باشد، کفایت همودیالیز باید حداقل۲/۱ باشد. در صورت استفاده از شاخص نسبت کاهش اوره (URR)، این مقدار باید ۶۵ درصد یا بیشتر باشد. اگر مقادیر این شاخصها پایینتر از حد مطلوب باشند، یکی از دلایل احتمالی، میتواند عملکرد نامناسب دسترسی عروقی باشد. در این شرایط از تیم درمان دیالیز بخواهید که دسترسی عروقی شما را بررسی کند.
ادامه مطلب در شمارهآتی










