با آغاز سال جدید، خیلی از ما به فکر تغییرات مثبت در زندگی میافتیم. اما برای بیماران دیالیزی، شروع تازه، فقط به معنای خرید تقویم یا خانهتکانی نیست، بلکه میتواند فرصتی باشد برای بازنگری در سبک زندگی و برداشتن قدمهایی کوچک اما مهم برای بهبود کیفیت زندگی.
یکی از این قدمها، افزایش فعالیت بدنی است. شاید شنیدن کلمۀ «ورزش» در ذهن بعضی از بیماران دیالیزی با ترس، درد، خستگی یا محدودیت، همراه باشد. اما واقعیت، این است که ورزش، نهتنها فعالیتی غیرضروری یا مختص افراد جوان و سالم نیست، بلکه یکی از مؤلفههای اصلی مراقبت از سلامت شماست، درست مانند مصرف دارو یا انجام جلسات دیالیز.
چرا باید فعالتر شویم؟
در سال گذشته بارها دربارۀ اثرات کمتحرکی نوشتیم؛ از کاهش عملکرد بدن گرفته تا افزایش خستگی، کاهش استقلال، اُفت خلق و خو و حتی افزایش خطر مرگ و میر. کمتحرکی، نه تنها پیامد بیماری کلیوی است، بلکه خودش به تنهایی، بیماری را تشدید میکند.
در مقابل، شواهد علمی قوی، نشان دادهاند که ورزش منظم، حتی در حد سبک، میتواند به شکل محسوسی،
- کیفیت خواب و انرژی روزانه را افزایش دهد؛
- تودۀ عضلانی را حفظ کند؛
- خستگی را کاهش دهد؛
- خلق و خو را بهبود ببخشد؛
و مهمتر از همه،
- طول عمر و کیفیت زندگی را افزایش دهد.
تحقیقات بینالمللی، نشان میدهند که ورزش، بهخصوص برای بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن، مثل بیماران کلیوی، نقش بسیار پُررنگی در افزایش بقا دارد. یعنی شما با تحرک بیشتر، نه فقط حال بهتری دارید، بلکه بیشتر زنده میمانید و بهتر زندگی میکنید.
ورزش، حتی در حین دیالیز هم ممکن است!
یکی از سؤالات پرتکرار این است: «ما که روی تخت دیالیز هستیم، چطور ورزش کنیم؟» خبر خوب این است که تمرین در حین دیالیز، یکی از بهترین و مؤثرترین روشهای تقویت بدن است.
مطالعات، نشان دادهاند که ورزش در حین دیالیز، میتواند به موارد زیر کمک کند:
- افزایش جذب اکسیژن؛
- تنظیم فشار خون؛
- بهبود عملکرد عضلات؛
- کاهش التهاب؛
- بهبود خلق و خو و تمرکز.
حتی ورزشهای سبک در تخت دیالیز (مثل رکابزدن با دوچرخههای مخصوص یا تمرین با کِشهای مقاومتی) نتایج فوقالعادهای داشتهاند. در واقع، این تمرینات ساده، میتوانند تأثیر مستقیمی بر کاهش خستگی و بهبود وضعیت کلی بدن داشته باشند.
داشتن تحرک برای بیماران تحت درمان با دیالیز صفاقی
شاید تصور کنید، اگر دیالیز صفاقی انجام میدهید و در خانه هستید، فرصت کمتری برای ورزش دارید یا به دلیل وجود مایع در شکم، نمیتوانید ورزش کنید. اما برعکس، با کمی برنامهریزی، میتوانید تمرینات مناسبی را در خانه انجام دهید. تمرینهایی که نه خطرناکاند و نه نیاز به تجهیزات خاصی دارند.
در شمارههای بعدی، نمونههایی از تمرینات ساده و مؤثر، هم برای بیماران همودیالیزی در حین دیالیز و هم برای بیماران دیالیز صفاقی در منزل، ارائه خواهد شد. تمرینهایی طراحی شده با کمک تیم فیزیولوژی ورزشی که ایمن، قابل اجرا و مؤثرند.
ورزش، راهی برای کاهش خستگی
شما ممکن است فکر کنید که برای شروع ورزش باید منتظر باشید تا خستگیتان کمتر شود یا انرژی بیشتری داشته باشید اما جالب است بدانید که دقیقاً برعکس است! ورزش، به خودی خود، یکی از بهترین راهها برای کاهش خستگی و افزایش انرژی است. این جمله، شاید در ابتدا متناقض به نظر برسد ولی در بسیاری از بیماران دیالیزی، مشاهده شده که با شروع تمرینات سبک، احساس بهتری پیدا کردهاند و تواناییشان برای انجام کارهای روزمره بیشتر شده است.
تحقیقات علمی، نشان دادهاند که حتی ۱۰ دقیقه فعالیت بدنی ساده در روز، میتواند تفاوت زیادی در سلامت شما ایجاد کند. مهم نیست از کجا شروع کنید، مهم این است که شروع کنید و ادامه بدهید. بدن شما با هر حرکتی که میکنید به شما پاسخ میدهد و قویتر میشود. شما شایستهاید که زندگی باکیفیتتر، پُرانرژیتر و مستقلتری داشته باشید و ورزش میتواند راه رسیدن به آن باشد.
امسال با قدمهای کوچک شروع کنیم
لازم نیست از همان ابتدا ورزش سنگین انجام دهید. همین که روزانه، چند دقیقه، فعالیت سبک به برنامهتان اضافه شود، کافی است تا بدن شما شروع به تغییر کند. مثلاً:
- در خانه، چند بار روی صندلی بنشینید و بلند شوید؛
- مچ پاها را حرکت دهید؛
- بازوها را بالا و پایین ببرید؛
- در صورت امکان، چند قدم راه بروید.
این فعالیتها شاید ساده به نظر برسند ولی روی بدن شما تأثیر واقعی میگذارند.
به خودتان یادآوری کنید:
«هر قدم، یک قدم به سمت سلامتی است.»
سخن آخر
شروع سال نو، میتواند فرصتی برای ساختن نسخهای سالمتر از خودمان باشد. بهتر است که این بار، هدف ما فقط تنظیم قند یا فشار خون نباشد بلکه امسال، هدف ما داشتن بدنی قویتر، خستگی کمتر و زندگی باکیفیتتر باشد. از همین امروز، فقط کمی بیشتر، حرکت کنید.
