در شمارگان پیشین، ضمن معرفی هرم غذایی و بیان اهمیت آگاهی از این هرم و رعایت تعادل و تنوع غذایی در حفظ سلامتی و پیشگیری از بیماریها با سه گروه غذایی نان و غلات، گروه سبزیجات و میوهها آشنا شدیم. اکنون به معرفی گروه شیر و لبنیات خواهیم پرداخت که تأمینکنندۀ کلسیم، روی و پروتئین برای بدن هستند. همچنین نحوۀ انتخاب صحیح مواد غذایی این گروه برای بیماران مبتلا به بیماریهای کلیوی نیز شرح داده میشود.
مواد غذایی این گروه، عبارتند از شیر و فرآوردههای آن که شامل ماست، پنیر، کشک، بستنی و دوغ است. این گروه، دارای کلسیم، پروتئین، فسفر، ویتامینB12 و B2 و سایر مواد مغذی هستند و بهترین منبع تأمینکنندۀ کلسیم بهشمار میروند که برای رشد و استحکام استخوانها و دندانها ضروری است. میزان توصیه شده برای مصرف روزانۀ لبنیات، دو تا سه واحد است.
یک واحد از گروه لبنیات، برابر است با:
- یک لیوان شیر؛
- سه چهارم لیوان ماست؛
- ۴۵ تا ۶۰ گرم پنیر معمولی، معادل یک و نیم تا دو قوطی کبریت؛
- یک چهارم لیوان (یا چهار قاشق غذاخوری) کشک غلیظ؛
- دو لیوان دوغ؛
- یک عدد بستنی پاستوریزه.
توصیه میشود از شیر و ماست پاستوریزه شدۀ کم چرب (۵/۲ درصد یا کمتر) استفاده شود و بهجای شیرهای طعمدار مانند شیرکاکائو و شیرنسکافه که حاوی قند افزوده هستند از شیرهای ساده، استفاده شود. بهتر است از شیر و لبنیاتی که با ویتامین D غنی شدهاند، استفاده شود، چراکه با مصرف شیر و لبنیات غنیشده، بخشی از ویتامین Dمورد نیاز بدن، تأمین میشود. استفاده از شیر استریل شده یا فرادما برای مسافرتهای طولانی، مناسبتر است. این نوع شیرها را در صورت باز نشدن میتوان تا ۴ ماه در دمای محیط، نگهداری کرد و پس از باز شدن نیز به مدت ۲ تا ۳ روز در یخچال، قابل نگهداری هستند. افراد مبتلا به «عدم تحمل لاکتوز» میتوانند از شیر بدون لاکتوز و یا پنیرهای سفت و ماست، استفاده کنند.
توصیه میشود از بستنیهایی که از شیر پاستوریزه تهیه شده باشند، استفاده شود. مصرف بستنیهای سنتی که از شیر غیر پاستوریزه تهیه میشوند، خطر ابتلا به بیماری تب مالت را به همراه دارد. همچنین در کل، مقدار قند بستنی بالاست و برای جلوگیری از اضافه وزن و چاقی نباید در مصرف آن، زیادهروی شود.
بهتر است از پنیرهای تهیه شده از شیر پاستوریزه که کمنمک و کمچرب هستند، استفاده شود. به دلیل بالا بودن نمک در بیشتر پنیرها، میتوان قبل از مصرف، آنها را مدتی در آب نگهداری کرد تا میزان نمک آنها، کاهش یابد. به دلیل بالا بودن میزان نمک استفاده شده در تهیۀ کشک، توصیه میشود که از انواع کمنمک آن، استفاده شود.
یکی از مشکلات بسیار مهم در بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن کلیوی، اختلالات متابولیسم مرتبط با ویتامین D، کلسیم و فسفر است که در نهایت، اختلالات استخوانی را به همراه دارد. بیماری مزمن کلیوی از یک سو، عدم تعادل کلسیم و فسفر را به همراه داشته و از سوی دیگر موجب بروز هیپرپاراتیروئیدی ثانویه، بیماریهای متابولیک استخوان و کلسیفیکاسیون بافتهای نرم میشود که تأثیر زیادی در کاهش کیفیت زندگی و طول عمر بیماران دارد. لبنیات اگرچه حاوی پروتئین مناسبی هستند اما بهخاطر فسفر و پتاسیم بالا، میزان مصرف این گروه از مواد غذایی در این بیماران، محدود میشود. البته میزان این محدودیت به نوع بیماری کلیوی و شدت آن، بستگی دارد. لذا پیروی از یک رژیم غذایی صحیح و اصولی به عنوان درمان محافظهکارانۀ عوارض ناشی از بیماری مزمن کلیه مطرح است. مشاور تغذیه از طریق تنظیم رژیم غذایی، نقش بسزایی در کنترل تعادل فسفر و کلسیم داشته و میتواند عوارض استخوانی را در این بیماران به حداقل برساند.
