اختلال خوردن در بارداری
بارداری برای زنانی که سابقه اختلالات خوردن دارند، میتواند چالشبرانگیز باشد. ترس از افزایش وزن، کاهش کنترل بر بدن و فشار اجتماعی برای« داشتن ظاهر خوب در بارداری» ممکن است منجر به رفتارهای ناسالم غذایی شود. اختلالات خوردن، میتوانند باعث سوءتغذیه، کمبود ویتامینها و آسیب به سلامت جنین شوند.
در نوع دیگر اختلال غذا خوردن که شامل پُرخوری عصبی است، معمولاً ابتدا پرخوری صورت میگیرد و به دنبال آن برای حفظ وزن طبیعی بدن، بیمار اقدام به خوردن مسهل یا گرسنه ماندن بیش از حد میکند.
اختلال دو قطبی در بارداری
اختلال دو قطبی، نوعی اختلال روانی است که باعث تغییرات غیرمعمول در خلق و خو، سطح انرژی، میزان فعالیت، تمرکز و توانایی فرد در انجام کارهای روزمره میشود. سه نوع اختلال دو قطبی وجود دارد که هر سه نوع میتوانند منجر به تغییرات واضحی در خلق و خو، انرژی و سطح فعالیت بیمار شوند.
این تغییرات خلق و خو از دورههای بسیار بالا، هیجانزده، تحریکپذیر یا پُرانرژی (معروف به دورههای جنون) تا دورههای بسیار پایین، غمگین، بیتفاوت یا ناامید (معروف به دورههای افسردگی) متغیر است.
بیماری روانی اسکیزوفرنی در بارداری
اسکیزوفرنی یک اختلال روانی جدی است که در آن افراد، واقعیت را بهطور غیرعادی تفسیر میکنند. اسکیزوفرنی ممکن است منجر به شکل گیری ترکیبی از توهمات، تفکر و بروز رفتارهایی شود که عملکرد روزانه فرد را مختل کرده و میتوانند حتی ناتوانکننده باشند. افراد مبتلا به اسکیزوفرنی به درمان مادام العمر نیاز دارند. درمان زودهنگام ممکن است به کنترل علائم، قبل از بروز عوارض جدی، کمک کند و منجر به بهبود طولانی مدت بیماری شود.
سایکوز بعد از زایمان
این اختلال روانی شدید، معمولاً نوعی اختلال دو قطبی است اما ممکن است از افسردگی ماژور نیز ناشی شود. این اختلال در زنانی که برای بار اول باردار میشوند به ویژه اگر مبتلا به عوارض زایمانی باشند، شایعتر است. در اکثر موارد، علائم سایکوز در عرض دو هفته پس از زایمان، تظاهر پیدا میکنند.
مهمترین عامل خطر سایکوز بعد از زایمان، وجود سابقه بیماری دو قطبی است. در این زنان، علائم، زودتر از معمول (۱ یا ۲ روز بعد از زایمان) رخ میدهند. علائم اختلال روانی سایکوز عبارتند از:
- وجود حالات هیجانی به همراه سرخوشی؛
- احساس عدم نیاز به خواب یا ناتوانی در خوابیدن؛
- داشتن انرژی زیاد؛
- پُرحرفی.
درمان مشکلات روانی در دوران بارداری
درمان مشکلات روانشناختی دوران بارداری، نیازمند رویکردی جامع، تخصصی و همدلانه است. درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
حمایت اجتماعی
نقش همسر، خانواده و دوستان، بسیار مهم است. گاهی تنها شنیده شدن و دریافت حمایت عاطفی، میتواند تأثیر درمانی قابل توجهی داشته باشد و به کاهش احساس تنهایی و نگرانی کمک کند.
وظایف همسر در دوران بارداری
همسر باید؛
– بارداری را بعنوان یک مرحله حساس زندگی مشترکشان پذیرفته و سعی کند اطلاعات علمی لازم در این خصوص را به دست آورد تا با آگاهی بتواند با تغییرات و بحرانهای این دوران، مواجه شود.
– سعی در ایجاد محیط و فضایی امن و توام با آرامش و آسایش روانی و جسمانی برای زن، داشته باشد.
– با ناراحتیهای دوران بارداری زن مانند تهوع،استفراغ و غیره، اظهار همدلی و همدردی کرده و در صورت بروز نشانههای ناراحتکننده و خطرناک با پزشک، تماس بگیرد.
– در انجام کارها و فعالیتهایی که تا آن زمان به عهده زن بوده، همکاری و مشارکت کند تا زن احساس خستگی، ناتوانی و درماندگی نداشته باشد.
– سعی کند اضطراب، نگرانیها و خیال پردازیهای زن را درک کرده و با او همدلی و همفکری کند.
کلاسهای آمادگی برای زایمان
این کلاسها با افزایش آگاهی زنان نسبت به فرآیند بارداری و زایمان، کاهش ترس و تقویت احساس کنترل، میتوانند نقش مهمی در آرامش روان مادر، ایفا کنند.
رواندرمانی
صحبت با یک رواندرمانگر متخصص، میتواند نقش بسیار مؤثری در کاهش تنشها و بهبود سلامت روانی مادر در دوران بارداری داشته باشد. رواندرمانی، فضایی ایمن و بدون قضاوت، فراهم میکند تا مادر بتواند احساسات خود را بیان کرده، نگرانیهایش را بشناسد و با حمایت حرفهای برای مواجهه با آنها آماده شود. این فرآیند، میتواند به کاهش اضطراب، افسردگی، ترس از زایمان و همچنین تقویت اعتمادبهنفس و آمادگی ذهنی برای پذیرش نقش مادری، کمک کند. رواندرمانی به زن باردار کمک میکند تا با اطمینان بیشتری این مرحله حساس زندگی را پشت سر بگذارد و پیوندی مثبت با فرزند خود، برقرار کند.
دارودرمانی
در موارد شدید، پزشک متخصص ممکن است داروهای ضدافسردگی یا ضداضطراب را با دوز مناسب، تجویز کند که برای مصرف در دوران بارداری، ایمن هستند. این تصمیم باید با دقت و بر اساس ارزیابی دقیق خطر و فایده، صورت گیرد.
سخن پایانی
سلامت روان مادران بهویژه دردوران بارداری و پس از زایمان از اهمیت ویژهای برخوردار است. در این دوران حساس، لازم است که توجه کافی به وضعیت روانی مادران، صورت گیرد، بهخصوص درهنگام مراجعه به مراکز بهداشتی برای بررسیهای دورهای مانند پایش رشد و وزن نوزاد، در کنار ارزیابی سلامت جسمی نوزاد باید به سلامت روان مادر نیز توجه ویژه شود. درصورت مشاهده علائم اولیه اختلالات روانی، باید مادر به روانشناس ارجاع داده شود و در صورت نیاز، اقدامات روانپزشکی نیز در نظر گرفته شود.
