در شرایط بحرانی، مانند جنگ، بلایای طبیعی یا اختلال در زیرساختها، مراقبت تغذیهای از بیماران تحت درمان با دیالیز با چالشهای جدی مواجه میشود. محدودیت دسترسی به مواد غذایی مناسب، آب سالم، داروها و حتی جلسات منظم دیالیز، میتواند وضعیت این بیماران را بهسرعت وخیم کند. در چنین شرایطی، آگاهی بیماران، خانوادهها و کادر درمان از اصول تغذیهای ساده و کاربردی، نقش حیاتی در پیشگیری از عوارض خطرناک دارد.
مهمترین اصل در این شرایط،«مدیریت دریافت مایعات و الکترولیتها» است. اگر فاصله بین جلسات دیالیز، طولانیتر شود، بدن، توان دفع مایعات و املاح اضافی را ندارد. بنابراین، بیماران باید مصرف مایعات را بهدقت کنترل و از نوشیدن بیش از حد آب، چای و سایر نوشیدنیها پرهیز کنند. همچنین کاهش مصرف نمک (سدیم)، بسیار مهم است، زیرا نمک باعث تشنگی و احتباس مایعات میشود و میتواند فشار خون را افزایش دهد.
«کنترل پتاسیم» در این شرایط، اهمیتی دوچندان دارد، زیرا افزایش آن میتواند منجر به مشکلات خطرناک قلبی شود. توصیه میشود، مصرف مواد غذایی پُرپتاسیم مانند موز، پرتقال، سیبزمینی، گوجهفرنگی و میوههای خشک، محدود شود. در صورت امکان، استفاده از روشهایی مانند خیساندن و آبپز کردن سبزیجات و دور ریختن آب آنها میتواند به کاهش پتاسیم، کمک کند.
«فسفر» نیز باید کنترل شود، زیرا افزایش آن در خون، میتواند به مشکلات استخوانی و خارش شدید، منجر شود. به همین دلیل، محدود کردن مصرف لبنیات پرچرب، مغزها، نوشابههای تیره و غذاهای فرآوریشده، توصیه میشود. در صورت دسترسی، مصرف داروهای باندکننده فسفر، طبق تجویز پزشک، نیز اهمیت دارد.
درمورد «پروتئین و انرژی»، شرایط بحرانی، ممکن است دسترسی به منابع غذایی مناسب را محدود کند. با این حال، بیماران دیالیزی همچنان به دریافت پروتئین کافی برای حفظ عضلات و جلوگیری از ضعف، نیاز دارند. انتخاب منابع در دسترس مانند تخممرغ، حبوبات (در حد کنترلشده از نظر پتاسیم) یا کنسروهای کمنمک، میتواند کمککننده باشد. وعدههای غذایی کوچک و مکرر برای تأمین انرژی، توصیه میشوند.
«ایمنی آب و غذا» نیز در این شرایط، بسیار مهم است. استفاده از آب سالم (جوشیده یا بستهبندیشده) و پرهیز از مصرف غذاهای فاسدشدنی یا نگهداریشده در شرایط نامناسب، ضروری است، زیرا عفونتها میتوانند وضعیت بیمار را بهشدت بدتر کنند.
در نهایت، آموزش بیماران و خانوادهها برای مدیریت تغذیه در شرایط اضطراری، نگهداری یک «بسته غذایی اضطراری» شامل مواد پُرپروتئین، کمنمک و کمپتاسیم و ارتباط مستمر با مراکز درمانی در صورت امکان، از اقدامات کلیدی محسوب میشوند. رعایت این اصول ساده، میتواند به کاهش خطر عوارض و حفظ پایداری وضعیت بیماران تحت درمان با دیالیز در شرایط بحرانی، کمک کند.
