افرادِ تحت درمان نگهدارندۀ دیالیز، ممکن است به دلیل از دست دادن خون در حین درمان و دریافت رژیم غذایی کم آهن، دچار «کمخونیِ فقرِ آهن» شوند. علائم کمخونی، شامل رنگپریدگی پوست، کمبود انرژی و تنگی نفس است. برای مقابله با کم خونی فقر آهن، مصرف عوامل محرک ساخت خون (اریتروپوئزیس) و خوردن مکمل آهن ، کمککننده است.
ممکن است با اصطلاح «کمخونی» آشنا باشید، زیرا کمخونی در افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه (CKD) شایع است. کمخونی، زمانی اتفاق میافتد که میزان گلبولهای قرمز خون، کافی نباشد. در بیماری مزمن کلیه، کلیهها به اندازۀ کافی، هورمونی به نام اریتروپویتین (EPO) تولید نمیکنند. بدن شما برای ساخت گلبولهای قرمز خون به اریتروپویتین نیاز دارد. همچنین بدن برای ساخت گلبولهای قرمز خون به آهن نیز نیاز دارد. وقتی اریتروپویتین یا آهن کافی وجود نداشته باشد، گلبولهای قرمز کمتری تولید و در نتیجه، کمخونی ایجاد میشود. در بیماری کلیوی، گاهی اوقات، کمخونی و کمخونی در افراد تحت درمان نگهدارندۀ دیالیز، بسیار رایج است.
علائم کمخونی
کمخونی با اندازهگیری هموگلوبین (Hb) در خون، تشخیص داده میشود. هموگلوبین، اکسیژن را برای تولید انرژی به تمام سلولهای بدن، منتقل میکند. وقتی دیالیز میشوید، باید بررسی میزان هموگلوبین خون، بهطور منظم انجام شود.
اگرچه علائم کمخونی در همۀ افراد، یکسان نیست ولی موارد زیر را شامل میشود:
- احساس انرژی کم برای فعالیتهای روزانه؛
- رنگپریدگی؛
- احساس خستگی یا ضعف؛
- سردی دستها و پاها؛
- تحریکپذیری؛
- شکنندگی ناخنها؛
- میل و هوسهای غیرمعمول برای خوردن مواد عجیب و غریب، مانند یخ یا خاک؛
- کم اشتهایی؛
- احساس سرگیجه یا سردرد؛
- مشکل در خوابیدن؛
- احساس تنگی نفس؛
- اشکال در فکر کردن؛
- تندی ضربان قلب؛
- احساس افسردگی یا «بیحالی»؛
- سندرم پای بیقرار و احساس سوزن سوزن شدن یا خزیدن چیزی در پاها.
اهمیت درمان کمخونی
کمخونی، ممکن است مشکلات خطرناکی برای سلامت قلب شما ایجاد کند. درمان کمخونی به دلایل زیر مهم است:
- شما انرژی بیشتری برای انجام کارهای روزانۀ خود خواهید داشت؛
- کیفیت زندگی شما بهتر میشود؛
- توانایی شما برای ورزش کردن بهبود مییابد؛
- احتمال ابتلا به مشکلات قلبی در شما کمتر میشود.
کمخونیِ فقر آهن
«کمخونی فقر آهن» به معنای کمخونی ناشی از کمبود آهن در بدن است. آهن، یک مادۀ معدنی مهم است که برای سلامت کلی و سلامت سلولهای خونی، مورد نیاز است. آهن به بدن کمک میکند تا هموگلوبین، تولید کند. هموگلوبین در گلبولهای قرمز خون، یافت میشود. وقتی آهن کافی وجود نداشته باشد، گلبولهای قرمز خون، هموگلوبین کافی برای حمل اکسیژن، نخواهند داشت.
علل کمخونیِ فقر آهن
آهن در بسیاری از غذاها یافت میشود و منبع اصلی تأمین آهن مورد نیاز، رژیم غذایی است.
علاوه بر عدم دریافت کافی آهن در رژیم غذایی، سایر علل کمخونی فقر آهن عبارتند از:
- از دست دادن خون در اثر تصادفات، جراحی، زخم معده، تومورهای کلیه یا مثانه، سرطان یا پولیپ در روده یا سایر عوامل؛
- وجود عفونت یا التهاب در بدن؛
- بیماریهای روده که مانع جذب آهن در روده میشوند.
علل دیگر کمخونی
سایر علل کمخونی عبارتند از:
- کمبود ویتامین B12 یا اسید فولیک در بدن؛
- کمبود اریتروپویتین؛
- ابتلا به بیماریهایی مانند بیماری کلیوی، بیماری کبدی، ایدز، لوپوس (یک بیماری خودایمنی) یا سرطان؛
- ابتلا به بیماریهایی که به سلولهای خونی شما آسیب میرسانند یا آنها را تخریب میکنند، مانند بیماری کمخونی داسی شکل؛
- وراثت (انواع خاصی از کمخونی، ممکن است ارثی باشند).
خطر کمبود آهن در کمین افراد تحت درمان نگهدارندۀ دیالیز
افراد تحت درمان نگهدارندۀ دیالیز به دلایل زیر به آهن اضافی نیاز دارند:
میزان کم آهن در رژیم غذاییِ مخصوص افراد تحت درمان دیالیز
ممکن است بسیاری از غذاهای غنی از آهن، مانند گوشت قرمز و لوبیا در رژیم غذایی مخصوص افراد تحت درمان دیالیز، محدود شوند. متخصص تغذیه، قادر است به شما در انتخاب غذاهایی که منابع خوبی از آهن، ویتامینها و سایر مواد معدنی هستند کمک کند. قبل از ایجاد هرگونه تغییر در رژیم غذایی خود با متخصص تغذیه، مشورت کنید.
از دست دادن خون، حین انجام همودیالیز
در پایان هر جلسۀ همودیالیز، معمولاً مقدار کمی خون در صافی دیالیز (کلیۀ مصنوعی) باقی میماند. این امر، میتواند به مرور زمان، دلیلی برای از دست دادن آهن باشد. در واقع، وقتی دیالیز میشوید، احتمالاً به آهن بیشتری نیاز خواهید داشت زیرا داروی دیگری از نوع «محرک خون سازی (اریتروپوئزیس)» برای کمخونی، مصرف میکنید که آهن بدن شما را مصرف میکند. مرکز دیالیز برای شما آزمایش خون، انجام میدهد تا مشخص شود که آیا کمخونی فقر آهن دارید یا خیر تا بتواند برنامۀ مراقبتی مناسبی را برای شما تهیه کند. آنها میزان هموگلوبین شما را مرتباً بررسی میکنند تا اثربخشی درمان کمخونی را کنترل کنند.
مرکز دیالیز، همچنین سطح آهن خون شما را آزمایش میکند زیرا آهن به بدن کمک میکند تا هموگلوبین کافی، تولید کند. داشتن آهن کافی به شما کمک میکند تا به محدودۀ هموگلوبین توصیه شده برسید و در آن محدوده بمانید.
