روزهداری برای بیماران مبتلا به نارسایی کلیه، توصیه نمیشود، چراکه گرسنگی طولانی و کاهش میزان مایعات در بدن این افراد، منجر به تشدید بیماری، خواهد شد. بهطور کلی، بیمارانی که نیاز به مصرف منظم دارو در طول روز دارند، برای روزه گرفتن، حتماً باید با پزشک معالج خود، مشورت کنند و در صورت اجازه پزشک هم باید طبق نظر ایشان و با یک برنامهریزی غذایی دقیق، توسط متخصص تغذیه، اقدام به روزه گرفتن کنند.
اما توصیههای تغذیهای مختص ماه مبارک رمضان، میتوانند برای عموم افرادی که مبتلا به بیماری و مجبور به مصرف منظم دارو نیستند، در مسیر حفظ سلامتی و نیز پیشگیری از ابتلا به انواع بیماریها ازجمله بیماریهای کلیوی، مؤثر باشند.
ماه رمضان، فرصت مغتنمی برای نظم بخشیدن به برنامه غذایی و تمرکز بیشتر بر روی مقدار و نوع وعدههای غذایی مصرفی است. در نتیجه، چنانچه اطلاعات درست و کافی در این زمینه داشته باشیم، میتوانیم علاوه بر بهرهگیری معنوی به سلامت جسم هم بپردازیم.
اولین و مهمترین مسئله، خوردن وعده سحری است چراکه بعضی از روزهداران، بدون سحری، روزه میگیرند و یا نیمه شب، غذای مختصری میخورند و تا افطار روز بعد، هیچ غذایی نمیخورند. در این خصوص باید گفت، نخوردن سحری، باعث میشود نیازهای تغذیهای این افراد، تأمین نشود، بهویژه سلولهای مغزی که سوخت اصلی آنها قند (گلوکز) است، دچار کمبود این ماده مغذی میشوند و این کمبود، عوارضی نظیر سردرد، ایجاد میکند. مشکل دیگری که در صورت حذف وعده سحری، میتواند توأم با افت قند خون، ایجاد شود، کاهش تمرکز و یادگیری، بیحوصلگی و خستگی است که در نتیجه آن، شخص، قادر به انجام امور و فعالیتهای روزمره خود، به نحو مطلوب، نخواهد بود.
صَرف وعده سحری برای همه روزهداران بهخصوص، نوجوانانِ درحال رشد، ضروری است و باید شامل یک وعده غذای کامل برای هر فرد باشد. بنابراین باید با گنجاندن منابع غذایی پروتئینی مانند انواع گوشت، مرغ، ماهی، تخم مرغ، لبنیات و یا حبوبات به همراه غلات در وعده سحری، پروتئین مورد نیاز بدن را تأمین کرده و احساس گرسنگی را به تعویق انداخت.
هدف دیگری که در ایام روزهداری بهویژه از خوردن سحری، انتظار میرود، تأمین نیاز بدن به آب و به تعویق انداختن احساس تشنگی است. برای دستیابی به این هدف، چند راهکار وجود دارد. یکی، اینکه از خوردن غذاهای پُرادویه و تند، همینطور غذاهای شور، پرهیز شود. همچنین غذاهای پُرچرب که موجب ایجاد احساس تشنگی در طول روز میشوند، مانند کلهپاچه یا سیرابی و شیردان هم بهتر است مصرف نشوند. راهکار دیگر، این است که ضمن نوشیدن مقدار کافی آب، از انواع میوهها و سبزیجات به صورت تازه یا آبپز و بخارپز در وعده سحر، استفاده شود. با این کار، علاوه بر آب، ویتامینها و مواد معدنی نیز به بدن میرسند. در این خصوص، توصیه میشود حتماً کنار غذا، سالاد، مصرف شود و برای چاشنی هم از موادی مثل آبلیمو به همراه روغن زیتون، استفاده شود.
وعده افطار، بعد از چند ساعتِ طولانی که دستگاه گوارش ما درحال استراحت بوده، قرار دارد. بنابراین برای فعال شدن دوباره آن، لازم است که یک سری نکات، رعایت شود تا دستگاه گوارش به بهترین نحو ممکن، فعالیت خود را آغاز کرده و کمترین فشار را متحمل شود. برای شروع افطار، توصیه میشود، باز کردن روزه با یک نوشیدنی گرم، مانند چای یا شیر گرم، شروع شود. همچنین، میتوان افطار را با یک ماده غذایی، مثل خرما یا کشمش، آغاز کرد که هم ارزش تغذیهای مناسبی دارند و هم اشتها را کنترل کرده و موجب پرهیز از زیادهروی در خوردن غذا میشوند. البته لازم به ذکر است در مصرف این مواد غذایی نیز نباید زیادهروی شود.
مسئله دیگر در مورد افطار، این است که معده خالی، تحمل غذای سنگین و حجیم را ندارد، بنابراین توصیه میشود، یکباره مقدار زیادی غذا مصرف نشود زیرا ممکن است عوارضی مانند سردرد، سرگیجه و تهوع، در پی داشته باشد. برای پیشگیری از این عوارض، توصیه میشود، ضمن توجه به مقدار غذای مصرفی، به نوع مواد غذایی هم توجه داشته باشید و از مصرف مواد نفاخ و حجیم، همینطور نوشیدنیهای گازدار، خودداری کنید. همچنین از مصرف غذاهای پُرچرب مثل آش رشته با سیرداغ و پیازداغ فراوان و آبگوشتی که با دنبه تهیه شده، خودداری کنید.
توصیههای تکمیلی
- از خوردن شیرینیهای زیاد برای افطار، خودداری کنید. شیرینیهایی که معمولاً در ماه رمضان، خورده میشوند (مثل زولبیا و بامیه) حاوی مقادیر زیادی، شربت قند هستند و بهتر است بهجای آنها از میوههای آبدار و تازه، مانند هندوانه، خربزه یا هر میوه فصلی دیگر، مانند هلو استفاده شود؛
- با توجه به ساعت صرف افطار و فاصله آن تا وعده سحری، میتوان ساعتی پس از افطار، یک وعده غذایی مثل شام سبک، صرف کرد. البته این به وضعیت خودِ شخص و تمایل او به صرف غذا نیز بستگی دارد؛
در هنگام افطار، مصرف غذاهای سبک و مختصر، شامل گروههای غذایی «شیر و لبنیات» مانند شیر و ماست و پنیر، «میوه و سبزی» و «نان و غلات» مانند برنج و نان، توصیه میشود. برای مثال؛ خوردن نان و پنیر و سبزی در وعده افطار که یکی از عادات خوب غذایی هموطنان در این ایام بهشمار میرود. علاوه بر آن، مصرف شیر گرم، فرنی و شیربرنج در هنگام افطار نیز مناسب است. استفاده از مواد غذایی آبکی مثل سوپ کمچرب، آش کمحبوبات و حلیمِ بدون روغن هم توصیه میشود.
