بیماری مزمن کلیه (CKD) به این معنی است که کلیههای شما به آرامی آسیب میبینند و نمیتوانند وظایف مهمی مانند دفع مواد زائد و حفظ فشارخون در محدودۀ طبیعی را انجام دهند.
دربارۀ بیماری مزمن کلیه (CKD)
کلیههای شما وظایف بسیار مهمی را انجام میدهند. برخی از عملکردهای کلیه برای حفظ تعادل بدن عبارتند از:
- دفع مواد زائد طبیعی و آب اضافی از بدن؛
- کمک به ساخت گلبولهای قرمز خون؛
- متعادل کردن مواد معدنی مهم در بدن؛
- کمک به حفظ فشار خون؛
- سالم نگه داشتن استخوانها.
بیماری مزمن کلیه (CKD) در اثر آسیب کلیهها به مرور زمان (حداقل ۳ ماه) اتفاق میافتد. در بیماری مزمن کلیه، کلیهها در انجام تمام وظایف مهم خود با مشکل مواجه میشوند. بیماری مزمن کلیه، همچنین خطر ابتلا به سایر مشکلات سلامتی مانند بیماریهای قلبی و سکتۀ مغزی را افزایش میدهد. معمولاً این روند در ابتدای ابتلا به بیماری مزمن کلیه، بسیار کند و با علائمی بسیار اندک است، بنابراین، بیماری مزمن کلیه به ۵ مرحله تقسیم میشود تا تصمیمگیریهای درمانی، سادهتر شوند.
علائم و نشانهها
بسیاری از افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه تا رسیدن به مراحل پیشرفتهتر و یا بروز عوارض، هیچ علامتی ندارند. علائم، ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- ادرار کفآلود؛
- دفع ادرار بیشتر یا کمتر از حد معمول؛
- خارش و یا خشکی پوست؛
- احساس خستگی؛
- حالت تهوع؛
- از دست دادن اشتها؛
- کاهش وزن بهطور ناخواسته.
افرادی که در مراحل پیشرفتهتر بیماری مزمن کلیه هستند، ممکن است موارد زیر را نیز احساس کنند:
- مشکل در تمرکز؛
- بیحسی یا تورم در بازوها، پاها، مچ پا یا کف پا؛
- درد یا گرفتگی عضلات؛
- تنگی نفس؛
- استفراغ؛
- مشکل در خواب؛
- استشمام بوی آمونیاک از دهان (که به عنوان بوی ادرار یا بوی ماهی نیز توصیف میشود).
علل
عوامل خطر
هر فرد، ممکن است در هر سنی به بیماری مزمن کلیه (CKD) مبتلا شود. با این حال، برخی افراد در معرض خطر بیشتری نسبت به دیگران هستند. شایعترین عوامل خطر بیماری مزمن کلیه عبارتند از:
- دیابت؛
- پُرفشاریخون (هیپرتانسیون)؛
- بیماری قلبی یا نارسایی قلبی؛
- چاقی؛
- سن بالای ۶۰ سال؛
- سابقۀ خانوادگی بیماری مزمن کلیه یا نارسایی کلیه؛
- سابقۀ آسیب حاد کلیه (AKI)؛
- سیگار کشیدن یا استفاده از محصولات تنباکو.
بیماری مزمن کلیه (CKD) در بسیاری از افراد، تنها به یک دلیل، ایجاد نمیشود بلکه در نتیجۀ عوامل بسیاری از جمله عوامل فیزیکی، محیطی و اجتماعی بهوجود میآید. تشخیص زودهنگام، مهم است زیرا بیماری مزمن کلیه، اغلب بدون ایجاد هرگونه علامت قابل توجهی شروع میشود. دانستن عوامل خطر به شما کمک میکند تا از میزان خطر، مطلع شوید و نیاز به بررسی بیماری مزمن کلیه، مشخص شود.
علل دیگر
بیماری مزمن کلیه، ممکن است ناشی از بسیاری از شرایط یا موقعیتهای دیگر باشد. برخی از نمونهها عبارتند از:
- بیماریهای گلومرولی مثل گلومرولونفریت، نفروپاتی (IgAN) IgA و نفروپاتی HIV؛
- بیماریهای ارثی مثل بیماری کلیۀ پُلیکیستیک؛
- بیماریهای خودایمنی مثل لوپوس (نفریت لوپوس)؛
- عفونتهای شدید مثل سپسیس و سندرم همولیتیک اورمیک (HUS)؛
- علل دیگری مثل سرطان کلیه، سنگ کلیه، عفونتهای مکرر یا طولانی مدت دستگاه ادراری (UTIs)، هیدرونفروز، ناهنجاریهای کلیه و اختلالات دستگاه ادراری، قبل از تولد.
عوارض
با وخیم شدن بیماری مزمن کلیه، خطر ابتلا به عوارض آن نیز افزایش مییابد. برخی از مثالها عبارتند از:
- بیماری قلبی_عروقی (بیماری قلبی یا سکتۀ مغزی)؛
- پُرفشاری خون؛
- کمخونی (سطح پایین گلبولهای قرمز خون)؛
- اسیدوز متابولیک (تجمع اسید در خون)؛
- اختلال مواد معدنی در بدن و بروز اختلال در استخوانها (زمانی که سطح کلسیم و فسفر خون از تعادل، خارج میشود و منجر به بیماری استخوان یا قلب میشود)؛
- هیپرکالمی (سطح بالای پتاسیم در خون)؛
- نارسایی کلیه.
برخی از بیماریها، مانند بیماریهای قلبی_عروقی و پرفشاریخون، ممکن است باعث ایجاد یا وخیم شدن بیماری مزمن کلیه شوند.
تشخیص
آزمایشها
بررسی بیماری مزمن کلیه (CKD) با دو آزمایش ساده انجام میشود:
- آزمایش خون که به عنوان میزان فیلتراسیون گلومرولی تخمینی (eGFR) شناخته میشود؛
- آزمایش ادرار که به عنوان نسبت آلبومین به کراتینین ادرار (uACR) شناخته میشود.
هر دو آزمایش برای کسب تصویری واضح از سلامت کلیهها لازم است. داشتن میزان فیلتراسیون گلومرولی تخمینی (eGFR) زیر ۶۰ میلیلیتر بر دقیقه یا نسبت آلبومین به کراتینین ادرار (uACR) بالای ۳۰ میلیگرم آلبومین در هر گرم کراتینین به مدت سه ماه یا بیشتر، نشانۀ ابتلای شما به بیماری کلیه است.
میزان فیلتراسیون گلومرولی تخمینی (eGFR) یعنی تخمین میزان دفع مواد زائد از خون، توسط کلیهها. این مقدار با استفاده از سطح کراتینین سرم، سن و جنس شما محاسبه میشود. همچنین میتوان آن را با استفاده از سطح سیستاتین سی (C) محاسبه کرد. میزان فیلتراسیون گلومرولی تخمینی(eGFR) «طبیعی» با توجه به سن، متفاوت است و با افزایش سن، کاهش مییابد. برای این آزمایش، عدد بالاتر، بهتر است. از عدد میزان فیلتراسیون گلومرولی تخمینی (eGFR) برای تعیین مرحلۀ بیماری مزمن کلیه، استفاده میشود.
نسبت آلبومین به کراتینین ادرار (uACR) مقدار دو مادۀ مختلف در ادرار شما را اندازهگیری میکند؛ آلبومین (پروتئین) و کراتینین.
کلیههای سالم، آلبومین را در خون شما نگه میدارند و کراتینین را به ادرار، منتقل میکنند. بنابراین، باید مقدار آلبومین در ادرار شما بسیار کم یا ادرار شما بدون آلبومین باشد. نسبت آلبومین به کراتینین ادرار (uACR) با تقسیم مقدار آلبومین ادرار بر مقدار کراتینین ادرار، محاسبه میشود. در این آزمایش، عدد کمتر، بهتر است. از عدد نسبت آلبومین به کراتینین ادرار (uACR) برای آزمایش آلبومینوری (آلبومین در ادرار) که یک عامل خطر مهم برای عوارض بیماری مزمن کلیوی است، استفاده میشود. در برخی موارد، متخصص، ممکن است آزمایشهای بیشتری برای کسب اطلاعات بیشتر درمورد سلامت کلیههای شما تجویز کند. برخی از نمونهها شامل بیوپسی کلیه یا تصویربرداری پزشکی (سیتیاسکن، سونوگرافی یا MRI) است.▪
ادامۀ این مطلب در شمارۀ آتی
