در شمارههای پیشین به معرفی هِرم غذایی و گروههای آن پرداختیم و اهمیت آگاهی از هرم غذایی و رعایت تعادل و تنوع غذایی در حفظ سلامتی و پیشگیری از بیماریها شرح داده شد. در این شماره به معرفی گروه غذایی نان و غلات که اولین گروه از قاعدۀ هرم غذایی است، خواهیم پرداخت. همچنین نحوۀ انتخاب صحیح مواد غذایی این گروه برای بیماران مبتلا به بیماریهای کلیوی نیز شرح داده میشود.
انواع نان، ماکارونی، گندم، جو، ذرت، کینوا و غلات صبحانه در این گروه (گروه نان و غلات) قرار میگیرند. مواد غذایی این گروه، بیشتر نقش تأمین انرژی بدن را بر عهده دارند. همچنین حاوی ویتامینهای گروه B، آهن و پروتئین نیز هستند. پتاسیم، منیزیم، فسفر و سدیم هم تا حدی توسط اقلام غذایی این گروه، تأمین میشوند. مواد غذایی گروه نان و غلات، منبع خوبی از فیبر به شمار میروند، بهویژه اگر از نوع سبوسدار انتخاب شوند. میزان مصرف روزانۀ توصیه شده برای گروه نان و غلات، شش تا یازده واحد است و هر یک واحد آن معادل است با:
- ۳۰ گرم از انواع نان سنتی که برابر است با یک برش۱۰ در۱۰ سانتیمتری یا یک کف دست (بدون انگشتان) نان سنگک یا بربری، ۲ کف دست نان تافتون و یا ۴ کف دست نان لواش؛
- ۳۰ گرم از انواع نانهای صنعتی که برابر است با یک عدد (یک برش) نان تست، یک برش ۷ سانتی متری از نان باگت یا نصف یک نان همبرگر؛
- ۵ قاشق غذاخوری برنج پخته،
- نصف لیوان ماکارونی؛
- یک چهارم لیوان غلات خام؛
- ۲ عدد بیسکوئیت ساده؛
- ۳۰ گرم غلات صبحانه یا کورن فلکس؛
- ۵/۲ قاشق غذاخوری آرد.
بهطور کلی به عموم افراد، توصیه میشود از نانهایی استفاده کنند که بدون جوش شیرین بوده و از آرد سبوسدار تهیه شده باشند. همچنین میتوان از غلات بو دادۀ کم نمک، مانند برنجک؛ گندمک برشته و ذرت بو داده به عنوان میانوعده، استفاده کرد. برای افزایش ارزش غذایی غلات و جذب بهتر پروتئین آنها، بهتر است غلات، همراه با یک منبع پروتئین حیوانی (انواع گوشت) و یا پروتئینهای گیاهی مثل حبوبات یا سویا، مصرف شوند. مصرف برنج به صورت کته، موجب حفظ بیشتر ارزش غذایی آن میشود.
به بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن کلیه و بیماران تحت درمان با همودیالیز یا دیالیز صفاقی، توصیه میشود از نانهای بدون سبوس، استفاده کنند چراکه کلیههای مبتلا به نارسایی، قادر به دفع صحیح فسفر از بدن نیستند و معمولاً سطح فسفر خون در افراد مبتلا به نارسایی کلیه، بالا میرود و این امر، میتواند برای آنها مشکلات استخوانی، پوستی و عروقی به دنبال داشته باشد. نان سفید یا نان خمیر ترش تهیه شده از آرد سفید، گزینههای مناسبی هستند. همچنین نان پیتا و تورتیلا نیز سدیم کمتری دارند که مصرف آنها میتواند برای بیماران مبتلا به بیماریهای کلیوی و همچنین برای بیماران مبتلا به پُرفشاری خون، مناسب باشد. توصیه میشود تا حد امکان از نانهای حاوی مغزها و تخمهها استفاده نشود. همچنین مصرف بیسکوئیتهای سادۀ بدون سبوس و کم نمک نیز برای میانوعدهها بهتر از انواع سبوسدار یا چندغله است. مصرف برنج، جو، ذرت و کینوا در محدودۀ کالری تعیین شده توسط مشاور تغذیه و رژیمدرمانگر، بلامانع است.
با آگاهی از نحوۀ انتخاب صحیح مواد غذایی، ضمن حفظ تنوع رژیم غذایی و بهرهمندی از فواید مواد غذایی، میتوان از پیشرفت بیماریهای کلیوی، جلوگیری کرد. لذا توصیه میشود حتماً از دستور غذایی تنظیم شده توسط متخصص تغذیه، بهره بگیرند.
